W Kościele Prawosławnym rozbudowana jest struktura przygotowania do Wielkiego Postu, samego Wielkiego Postu, jak również i symbolika dni Wielkiego Tygodnia oraz Świąt Zmartwychwstania Pańskiego.
Przygotowanie do Wielkiego Postu trwa około miesiąca podczas którego mają miejsce charakterystyczne niedziele przygotowawcze. Niemal zaraz po okresie Świąt Bożego Narodzenia ukierunkowują wiernych, ich dusze, aby świadomie przygotować się do Wielkiego Postu.
Wielki Post trwa 40 dni plus dwa świąteczne dni tj. Sobota Łazarza i Niedziela Palmowa oraz Tydzień Pasyjny – Tydzień Męki Pańskiej.
Pan Jezus czterdzieści dni pościł na pustyni. Niektórzy Ojcowie Kościoła zadawali sobie pytanie ile dni żyli Adam i Ewa w raju przed upadkiem? Św. Cezary z Nazjanzu daje na to odpowiedź, że było to czterdzieści dni. Dlatego Chrystus pościł czterdzieści dni. Również my pościmy przez czterdzieści dni i przez Wielki Post staramy się powrócić do Raju.
Zgodnie z sugestią św. abby Doroteusza, gdy odliczymy pięć sobót i niedziel wielkopostnych, to zostanie nam trzydzieści dni. Gdy następnie do tej liczby dodamy sześć i pół dnia Tygodnia Męki Pańskiej to łącznie wychodzi trzydzieści sześć i pół dnia, a to jest równo dziesiąta część roku, co znaczy, że poszcząc oddajemy Panu dziesięcinę z roku swego życia.
Tydzień Pasyjny – Wielki Tydzień.
Jego symbolika jest niemalże tożsama z rzymsko- katolicką.
W Wielki Poniedziałek, Wtorek i Środę przypominane są przypowieści i nauki Pana Jezusa o Sądzie Ostatecznym, o czuwaniu, o wyschniętym drzewie figowym nie dającym owoców, o kobiecie która umyła nogi Chrystusowi i pomazała olejkami. W Wielki Czwartek przeżywana jest Ostatnia Wieczerza, ustanowienie Eucharystii. W Wielki Piątek – Ukrzyżowanie Pana Jezusa, Śmierć na Krzyżu i Złożenie do Grobu. W Wielką Sobotę – zstąpienie do Otchłani Pana Jezusa i wyprowadzenie dusz starotestamentowych sprawiedliwych do Raju. I oczywiście Niedziela – Zmartwychwstanie Zbawiciela.
W odróżnieniu od Kościoła Rzymsko-katolickiego, w prawosławnych kalendarzach cerkiewnych cały tydzień Wielkanocny jest na „czerwono”, jest świętem.
Najuroczyściej obchodzone są pierwsze trzy dni, czyli Niedziela, Poniedziałek i Wtorek, ale przez cały tydzień, aż do soboty włącznie, sprawowane liturgie i nabożeństwa, poza czytaniami, niczym się nie różnią od nabożeństwa paschalnego.
Jest to też odniesienie do Paschy Żydowskiej.
Pan Jezus żył gdy obowiązywał kalendarz juliański, i oczywiście żydowski dla Żydów.
Datę świętowania Wielkanocy ustanowił I Sobór Powszechny w Nicei w 325 roku. I było to ustalenie zgodnie z kalendarzem juliańskim dla wszystkich chrześcijan.
Sobór podał sposób wyznaczania świętowania daty Świąt Zmartwychwstania Pańskiego.
Pierwszą wskazówką było to, że musi być po żydowskiej Passze, aby była zachowana chronologia wydarzeń biblijnych.
I ta chronologia jest zachowana w Kościele Prawosławnym, który do dziś posługuje się kalendarzem juliańskim i jest wierny decyzjom I Soboru Powszechnego zgodnie z którymi Wielkanoc nie może wypaść przed Paschą Żydowską. Jak się spojrzy na kalendarz w przyszłym roku Pascha Rzymsko – katolicka będzie obchodzona 28 marca, a Pascha Żydowska 22 kwietnia.
Na miesiąc przed Paschą Żydowską już Chrześcijaństwo Zachodnie będzie świętować Zmartwychwstanie !?
Zmiany te powstały na skutek reformy i przejścia z kalendarza juliańskiego na gregoriański, który mimo że jest dokładniejszy, nie dotrzymuje chronologii biblijnej w odniesieniu do Wielkanocy.
Kolejnym wyznacznikiem ustalenia daty Wielkanocy było i jest to, że wypada ona w niedzielę po pierwszej wiosennej pełni księżyca.
Inną ważną i akcentowaną rzeczą w Prawosławiu jest fakt, iż w dniu Zmartwychwstania Pana Jezusa grób Chrystusa był przepełniony światłością. Św. Grzegorz z Nyssy mówi że „Piotr wierzył, widział nie tylko oczami cielesnymi, lecz również wielkim rozumem apostolskim, że Grób przepełniony jest światłem, chociaż i była noc…”.
Podobnie też św. Jan z Damaszku pisze: „Piotr stanąwszy przy Grobie i widząc światłość w jego wnętrzu zatrwożył się”.
Od momentu wybudowania w Jerozolimie świątyni Zmartwychwstania Pańskiego przez cesarzową Helenę, i jej syna cesarza Konstantyna Wielkiego, do grobu Pana Jezusa w Wielką Sobotę zstępował z nieba Święty Ogień i zapalał wcześniej pogaszone świece i lampy. Do 1238 r. nabożeństwo ognia związane było z cudem zstępowania Świętego Ognia. Papież Urban II wręcz zachęcał do udziału w tym nabożeństwie, a 150 lat później papież Grzegorz IX zakazał w nim uczestniczenia. Jako świadek wspólnego celebrowania Cudu Świętego Ognia na Grobie Pańskim w Jerozolimie, pozostał jedynie do dziś celebrowany w Kościele Rzymsko- katolickim obrzęd ognia w Wielką Sobotę.
Prawosławni witają Zmartwychwstanie o północy z soboty na niedzielę. Wówczas odbywa się uroczysta procesja z krzyżami, z chorągwiami i z pieśnią „Zmartwychwstanie Twoje Chryste Boże nasz” która obwieszcza światu Zmartwychwstanie. Następnie zaczynają się świąteczne nabożeństwa.
Na koniec liturgii eucharystycznej poświęcany jest chleb paschalny, który nazywa się Artos. Następnie święci się pokarmy w koszykach. Jest kilka okazji do poświęcenia pokarmów wielkanocnych, w sobotę po liturgii, po nocnym nabożeństwie, a także rano w Niedzielę Wielkanocną.
Artos – to słowo greckie, które oznacza chleb kwaszony, wyrośnięty. Tenże chleb, który zostaje poświęcony, czyni obecnym Zmartwychwstałego Pana Jezusa na nabożeństwach przez wszystkie dni Świąt Wielkanocnych. Następnie zostanie on pokrojony i rozdany wiernym. Można go spożyć lub przechowywać w domu.
W koszykach wierni przynoszą chleb, który nazywa się pascha, oczywiście jajka – pisanki, jako odniesienie do uczynku św. Marii Magdaleny, która udała się do cesarza Tyberiusza, do Rzymu, i wręczając mu jajko przywitała go słowami „Chrystus Zmartwychwstał !”, na co jajko cudownie zmieniło swój kolor. Oprócz tego święci się mięso, więdliny, kiełbasę, sól, masło, chrzan.
W świątyni prawosławnej dominantą jest ikonostas, w którym wrota królewskie i diakońskie są zwykle pozamykane, ale w czasie Świąt Wielkanocnych, przez cały tydzień są one otwarte. To znak, że Swoim Zmartwychwstaniem Pan Jezus otworzył wrota Królestwa Niebieskiego dla wszystkich ludzi którzy za Nim podążają.
MK, Fot. Dziennik Legnicki
